Về chủ đề Trường ca – sử thi TN

 

sưu tầm văn hoá dân gian

 

Thể theo nguyện vọng của nhiều bạn đã ghé qua “ nhà” tôi, than rằng biết về sử thi mà chưa từng được đọc, tìm ở đâu cũng không thấy. LN mở thêm chủ đề sử thi để giới thiệu với các bạn “ Sản phẩm tri thức dân gian quý báu” này. Nhưng thành thật mà nói, việc đưa sử thi đến với các bạn, cái khó nhất là thiếu thời gian. Mỗi bản trường ca – sử thi có độ dài vài trăm trang, mà LN không có cộng tác viên, nên sẽ rất lâu mới hoàn thành được một văn bản. Vậy chỉ mong các bạn đừng sốt ruột, và ai có cách gì giúp đỡ thì góp một tay nhé. Chân thành cám ơn.

Để khai trương cho chủ đề này, xin tóm tắt rất ngắn gọn một vài đặc trưng của trường ca -sử thi , để mọi người dễ dàng hơn khi đọc văn bản :

1-Khu vực Trường Sơn – Tây Nguyên có xấp xỉ 22 dân tộc bản địa cư trú. Trong ký ức xa xưa của người già , tộc người nào cũng đều đã từng có hình thức văn học truyền miệng dài hơi này. Do quá trình du cư và nhiều những yếu tố khác, nên đã mai một hoặc đứt gãy. Chương trình sưu tầm , biên dịch & xuất bản của Nhà nước đã ghi lại nhiều bản trường ca – sử thi của 6 tộc người : Êđê, Mnông, Jrai, Bâhnar, Sê đăng ( nhóm Srá), Rak Glây. Ngoài ra chúng ta còn có trường ca – sử thi do một số người sưu tầm khác, không nằm trong phạm vi chương trình, như trường ca – sử thi Chăm ở Ninh Thuận, Bâhnâr Kriêm ở Bình Định, Trường ca Hrê ở Quảng Ngãi, Bâhnar Chăm Hroaih ở Phú Yên…Chúng tôi cũng đã gặp những đứt gãy của trường ca Xtieng ( Sê đăng) ở Đăk lăk, K’Ho ở Lâm Đồng…Do có nhiều người sưu tầm, mỗi người ghi một cách, nên sẽ có những sự khác nhau của  sự trình bày văn bản.

2- Trên thế giới, kể cả tại Việt Nam, chưa ở đâu có mật độ trường ca – sử thi dày đặc như ở khu vực Trường Sơn – Tây Nguyên của chúng ta. Số lượng trường ca – sử thi sưu tầm được nhiều nhất hiện nay, là của tộc người Mnông ( gần 100 tác phẩm )

3-Trường ca – sử thi có thể coi như một thể loại “ tiểu thuyết dân gian trường thiên” . Có rất nhiều dị bản và một số nhân vật quen thuộc xuất hiện ở nhiều tác phẩm , như : Dam San , Xing Mnga …( Êđê), Dông Dư, Gyông Gyơ, Rôk, Xét…( Bâhnar ), Tiang, Lênh…( MNông). Có tác phẩm sử thi Mnông có tới hàng trăm nhân vật, diễn ra ở cả bốn tầng trời, đất, dưới nước & dưới lòng đất.

4- Hoàn toàn bằng văn vần, được trình diễn theo lối hát – kể . Có vùng còn minh hoạ động tác. Lưu truyền hàng bao đời nay qua hình thức truyền miệng.

5- Mỗi nghệ nhân hát – kể trường ca – sử thi là một “báu vật sống” – là một nghệ sỹ tổng hợp, gồm : người sáng tạo nên tác phẩm, người đạo diễn các tình huống, người nghệ sỹ trình bày & người bình luận tính cách nhân vật hay diễn tiến của câu chuyện.

6- Hình thức sinh hoạt hát – kể trường ca ngày nay đã gần như hoàn toàn biến mất khỏi đời sống cộng đồng các tộc người Tây Nguyên ( còn ít ỏi hơn nhiều so với diễn tấu ching chêng) .

7- Viện Nghiên cứu văn hoá đã & sẽ xuất bản 75 sử thi hoàn chỉnh bằng cả hai thứ tiếng dân tộc và tiếng Việt.

8- Vấn đề “ gay cấn “ nhất trong việc xử lý kho tư liệu khổng lồ đã được ghi âm là : không có người biên dịch từ tiếng dân tộc sang tiếng Việt

( đặc biệt là tiếng Mnông & tiếng Jrai)

Còn điều gì muốn hiểu thêm về trường ca – sử thi, các bạn cứ tìm kiếm thêm thông tin trên mạng  ( bởi không ít người đạt học vị khoa học nhờ nghiên cứu trường ca – sử thi Tây Nguyên rồi, nên chắc chắn có nhiều thông tin lắm), hoặc trao đổi nhé.

Cám ơn các bạn đã quan tâm và yêu mến loại hình nghệ thuật dân gian này của miền cao nguyên đất đỏ.

Linh Nga Niê Kdăm

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: