Ngoại giao Việt Nam: Thời thế mới, thách thức mới

SGTT.VN – Tác động của khủng hoảng kinh tế lan rộng trên toàn cầu, đi cùng với vai trò của công nghệ khiến cho thế giới đứng trước những câu hỏi lớn, mang tầm chiến lược. Phân tích của tiến sĩ Nguyễn Ngọc Trường, một nhà ngoại giao kỳ cựu, về chiến lược của ngoại giao Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá.

Ngành dệt may gia công bắt đầu có đơn hàng trở lại. Ảnh: Lê Quang Nhật

Thời thế mới

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu nổ ra mùa thu 2008 đã làm thay đổi nhanh chóng trong chớp mắt nhiều mặt đời sống thế giới. Ở hai bờ Đại Tây Dương, Mỹ và Cộng đồng châu Âu vật lộn trong cuộc cải tổ cơ cấu kinh tế, khắc phục tình trạng tăng trưởng thấp và thất nghiệp cao. Thế giới Arập trải qua ngọn triều cách mạng đường phố với “cơn đẻ đau lịch sử”. Ở Thái Bình Dương, khủng hoảng kinh tế cộng với thảm hoạ kép dường như quật ngã người khổng lồ kinh tế Nhật Bản. Một khổng lồ mới – Trung Quốc tiến nhanh mạnh vào trung tâm quyền lực thế giới trước khi thế giới kịp nhận ra hiện tượng Trung Quốc, đặt hàng loạt quốc gia trước câu hỏi: Thách thức đến từ Trung Quốc hay cơ hội đến từ Trung Quốc? Sự trỗi dậy của Trung Quốc làm thay đổi nhiều giả định địa – chính trị, thúc đẩy sự phân cực quyền lực, thay đổi hình thức, đối tượng và phương pháp tập hợp lực lượng. Một nước rất có thể bị chinh phục bằng cuộc “xâm lược mềm” kinh tế.

Trên một bình diện khác, sự phát triển với nhiều đột phá của khoa học công nghệ tác động đến nhiều mặt đời sống xã hội loài người. Đầu tư khắc phục khủng hoảng kinh tế cũng là đầu tư cho tương lai. Cuộc chạy đua kinh tế thúc đẩy mạnh mẽ tiến bộ khoa học công nghệ, mở ra cuộc cách mạng xanh trong công nghiệp, góp phần khắc phục hiệu ứng nhà kính và tạo việc làm mới. Những ứng dụng kỹ thuật, công nghệ cũng làm chuyển biến nhận thức, triết lý, cũng như nhiều mối quan hệ xã hội toàn cầu…

Cuộc cách mạng xanh lần thứ ba trong nông nghiệp được khởi động nhằm tăng gấp đôi sản lượng lương thực hiện nay để nuôi 9,2 tỉ dân thế giới vào năm 2050. Cuộc cách mạng mới sẽ chú trọng tạo ra nhiều giống cây trồng với những ưu thế năng suất, chất lượng, khả năng thích ứng với các điều kiện sinh thái, biến đổi khí hậu phức tạp và khan hiếm nước, nhờ áp dụng các tiến bộ công nghệ sinh học, kỹ thuật di truyền và sinh học phân tử…

Về an ninh quốc phòng, xuất hiện cuộc chạy đua mới hiện đại hoá quân sự, chiếm lĩnh không gian và biển sâu. Vũ khí đẻ ra vũ khí mới: tên lửa và hệ thống diệt tên lửa, chiến hạm và vũ khí diệt hạm. Những nước năng lực hữu hạn, có thể theo đuổi một chiến lược phi đối xứng: chống tiếp cận/chống xâm nhập khu vực, chặn hải quân đối phương ở xa, ngoài vùng lãnh hải…

Thách thức mới

Ngoại giao phản ánh thực lực quốc gia. Những thành tựu quan trọng của công cuộc cải cách mở cửa, cũng như hoạt động đối ngoại của nước ta hơn 20 năm qua đã nâng cao thế lực Việt Nam trên trường quốc tế. Thực tế cũng lộ diện một số vấn đề bất cập, xuất hiện những thách thức mới, đòi hỏi đổi mới tư duy nhận thức luận và hành động thực tiễn.

Người Việt Nam ta cần làm nóng bầu nhiệt huyết tự cường dân tộc, dám nghĩ, dám làm, như các nước láng giềng Trung Quốc, Hàn Quốc, để vượt lên thân phận người làm thuê “gia công xuất khẩu”. Trước môi trường quốc tế liên quan trực tiếp đến an ninh phát triển nước ta thay đổi theo chiều hướng thuận nghịch, tự lực tự cường trong kinh tế cũng như quốc phòng trở thành yêu cầu của cuộc sống, để tránh suốt đời đi nhập vũ khí phòng thủ.

Hội nhập và liên kết kinh tế tỏ rõ là cuộc chơi khốc liệt. Thử hỏi từ khi ký các thoả thuận tự do thương mại khu vực, nước ta tận dụng được bao nhiêu ưu đãi mậu dịch? Ta hiện giữ mắt xích nào trong phân công lao động quốc tế? Tại sao hàng hoá nội địa thường thua thiệt tại sân nhà và suốt bấy nhiêu năm trở thành nước nhập siêu, và chưa thoát khỏi thân phận nước xuất khẩu sản phẩm thô? Tại sao có lợi thế nông nghiệp với nhiều mặt hàng dẫn đầu thị trường thế giới, mà luật chơi vẫn nằm trong tay kẻ khác: ta chưa làm được hay ta chưa dám làm? Ta đã hiểu bao nhiều về văn hoá tiêu dùng của người Trung Quốc, để đổi mới công nghệ và trình độ tác nghiệp làm cho hàng hoá của ta cạnh tranh được tại thị trường 1,3 tỉ dân, giữa lúc giới kinh doanh buôn bán từ chân trời góc bể đổ về đó tìm thị trường?

Mặt khác, tương lai giống nòi tuỳ thuộc vào thực hiện phát triển bền vững và khắc phục xuống cấp nghiêm trọng môi trường sinh thái. Hiện đại hoá nông nghiệp là một phương hướng phát huy thế mạnh đất nước, đón bắt nhu cầu dân số Việt Nam và thế giới gia tăng, cùng các đợt khan hiếm hoặc khủng hoảng lương thực định kỳ.

Ngày nay nhiệm vụ ngoại giao phục vụ các lợi ích quốc gia diễn ra trong môi trường hợp tác và đấu tranh gay gắt và phức tạp hơn trước, đòi hỏi xử lý tỉnh táo, khéo léo, có mưu lược trong cuộc chơi, hoá giải xung đột. Nhiệm vụ tạo môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển kinh tế và bảo vệ an ninh, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc tiến hành trong điều kiện châu Á – Thái Bình Dương đa dạng hoá chính trị, kinh tế ngày càng sâu sắc, với các trung tâm quyền lực mới cộng sinh kinh tế, đối địch quân sự. Thời cơ vẫn thuận lợi, khi xu thế hoà bình, ổn định và hợp tác phát triển vẫn chiếm ưu thế, thể hiện nguyện vọng chung của tất cả các dân tộc trong khu vực.

Những biến động không ngừng của thời cuộc đòi hỏi vận dụng sáng tạo các nguyên lý của tư tưởng và phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh và những bài học ngoại giao Việt Nam thời kỳ hiện đại vào việc gắn kết Việt Nam với thế giới, dân tộc với thời đại, độc lập tự chủ, tự lực tự cường, phát huy nội lực và mọi tiềm năng vật chất, trí tuệ của dân tộc, với tranh thủ ngoại lực, hành động hợp xu thế thời đại. Coi trọng quan hệ với các nước láng giềng và các nước lớn có ý nghĩa thực tiễn to lớn.

Củng cố thực lực tổng hợp quốc gia vẫn là quan điểm cơ bản. “Ta có mạnh thì họ mới chịu “đếm xỉa đến”. Ta yếu thì ta chỉ là một khí cụ trong tay của kẻ khác, dầu là kẻ ấy có thể là bạn đồng minh của ta vậy”*.

* Thông cáo của TƯĐCS Đông Dương “Cuộc chiến tranh Thái Bình Dương và trách nhiệm cần kíp của Đảng”, ĐCS Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, t.7, tr.238-244.

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Trường

One Response

  1. Cam on Tien si Truong co cai nhin rat moi ve VN va the gioi. Cau mong VN co nhieu nguoi tai gioi duoc trong dung. Cau mong dan toc VN luon luon la mot dan toc anh hung BAT KHUAT. Kinh, Nguyen van Vinh, chu truong Dao Phat Dan Than web http://www.engagingbuddhism.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: